.jpg)
.jpg "ഗിമ്മിക്ക്: സമകാലിക സാഹിത്യ-കലാ വിമർശനത്തിന്റെ പുതിയ ഉപാധി")
ഒരു പ്രത്യേക കാലഘട്ടത്തിലെ കലാനുഭവങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ അതാത് കാലത്ത് പ്രാധാന്യം കൈവരുന്ന പല ആശയങ്ങളും സഹായകരമാകാറുണ്ട്. ‘സൗന്ദര്യം’, ‘ഉദാത്തം’ എന്നീ ആശയങ്ങൾ വഴി യുക്തിയെയും പ്രകൃതിയെയും മനുഷ്യബോധത്തിന്റെ പരിധികളെയും കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കാൻ മനുഷ്യന് സാധിച്ചു. ‘റിയലിസം’ എന്ന ആശയത്തിലൂടെ വ്യവസായിക മുതലാളിത്തം സൃഷ്ടിച്ച അതിവേഗത്തിലുള്ള സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കാനും മനസ്സിലാക്കാനും ശ്രമിച്ചു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ‘അവാങ്-ഗാർഡ്’ (avant-garde), ‘അസംബന്ധത’ (absurd), ‘പോസ്റ്റ്മോഡേൺ’ തുടങ്ങിയ സൗന്ദര്യശാസ്ത്ര വിഭാഗങ്ങളെയാണ് നമ്മൾ കൂടുതലായും ആശ്രയിച്ചത്. സാങ്കേതിക മാറ്റങ്ങൾ, ബഹുജനസംസ്കാരം, യുദ്ധങ്ങൾ, പരമ്പരാഗതമായി നിലനിന്നിരുന്ന വിശ്വാസങ്ങളുടെ തകർച്ച എന്നിവയിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കാനും അവിഷ്കരിക്കാനും കലാകാരന്മാരും ചിന്തകരും ഏറെ പണിപ്പെട്ട കാലമായിരുന്നു അത്. സിയാൻ ന്ഗായിയുടെ ‘Theory of the Gimmick’ എന്ന ഗ്രന്ഥം ഈ രീതിയിൽ ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കലാസൃഷ്ടിയെ മനസ്സിലാക്കാൻ മറ്റൊരു ആശയത്തെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയാണ്. അതാണ് ഗിമ്മിക്ക്. ന്ഗായി, ഗിമ്മിക്കിനെ പ്രധാനമായും ഒരു സൗന്ദര്യശാസ്ത്ര വിഭാഗമായും മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക രൂപമായുമാണ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നത്. ഗിമ്മിക്കിനെ നേരിട്ട് സാഹിത്യവിമർശനത്തിന്റെ രീതിശാസ്ത്രമായി ന്ഗായി അവതരിപ്പിക്കുന്നില്ല. അതേസമയം, ന്ഗായിയുടെ ചിന്തയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഗിമ്മിക്കിനെ സാഹിത്യ-കലാ വിമർശന ഉപാധിയായി വികസിപ്പിക്കാനാകുമോ എന്ന അന്വേഷണമാണ് ഇവിടെ നടത്തുന്നത്. സാധാരണ സംഭാഷണങ്ങളിൽ പലപ്പോഴും കടന്നു വരാറുള്ളതും അപഹാസ്യമായോ ഒരു കാര്യത്തെ നിസ്സാരമാക്കി മാറ്റുന്നതിൻ്റെ ഭാഗമായോ നമ്മൾ ഉപയോഗിക്കാറുള്ള വാക്കാണ് ഗിമ്മിക്ക്. നുണുക്കുവിദ്യ, സൂത്രപ്പണി, പ്രചാരണതന്ത്രം, വിപണിതന്ത്രം എന്നെല്ലാം മലയാളത്തിൽ ഗിമ്മിക്കിന് അർത്ഥം ഉണ്ടായിരിക്കെ, ഇവയെല്ലാം ഉൾച്ചേരുന്ന ആശയത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വാക്ക് എന്ന നിലയിൽ ഇവിടെ ഗിമ്മിക്ക് എന്നുതന്നെ ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കുകയാണ്. ഗിമ്മിക്കുകളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിലല്ല, സാഹിത്യത്തെയും കലയെയും കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ വിധിനിർണ്ണയങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യാനുള്ള ഒരു വിമർശനരീതിയായി അതിനെ വികസിപ്പിക്കാനാകുന്നതിലാണ് ഈ ആശയത്തിന്റെ സാധ്യത. ഗിമ്മിക്കിനെ നല്ല കലയെയും മോശം കലയെയും വേർതിരിക്കാനുള്ള ലളിതമായ മാനദണ്ഡമായല്ല അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മറിച്ച്, ഒരു വസ്തുവിൻ്റെയോ കലാസൃഷ്ടിയുടെയോ മൂല്യം, അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന തൊഴിൽ, അതിൽ പ്രയോഗിക്കുന്ന തന്ത്രങ്ങൾ, അതിന്റെ പുതുമ, അതിന്റെ സാംസ്കാരിക അംഗീകാരം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമായിട്ടാണ് കാണുന്നത്. ഈ നിലയിൽ ഗിമ്മിക്ക് ഒരു അന്വേഷണമായാണ് മാറുന്നത്. ഒരു കലാസൃഷ്ടി കണ്ടോ വായിച്ചോ കഴിഞ്ഞാൽ നമുക്ക് ചോദിക്കാവുന്ന നിരവധി ചോദ്യങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയത്തെ മാറ്റിയെടുക്കാവുന്നതാണ്.
ഒരു കലാസൃഷ്ടി അതിൽ നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നതായി തോന്നുന്ന തൊഴിലിനെക്കാൾ കൂടുതലായ മൂല്യം നേടുന്നതായോ അവകാശപ്പെടുന്നതായോ അനുഭവപ്പെടുമ്പോഴാണ് അത് ഗിമ്മിക്കായി നമുക്ക് തോന്നുന്നത്. ഒരു കലാസൃഷ്ടി പൂർണമായും മൂല്യമില്ലാത്തതാണെന്ന് തോന്നുമ്പോൾ നാം അതിനെ ഗിമ്മിക്ക് എന്നു വിളിക്കാറില്ല. അതുപോലെ, ഒരു കലാസൃഷ്ടിയുടെ മൂല്യത്തെ പൂർണമായും അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും അങ്ങനെ വിളിക്കാറില്ല. അനിശ്ചിതത്വത്തിലാണ് ഗിമ്മിക്ക് എന്ന അനുഭവം അഥവാ തോന്നൽ ഉണ്ടാകുന്നത്. ഗിമ്മിക്കിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷത, അത് ഒരേസമയം ആകർഷണവും സംശയവും ഉളവാക്കുന്നു എന്നതാണ്. ഒരു സൃഷ്ടിയിലെ ഗിമ്മിക്കിനെ നാം വെറുതെ തള്ളിക്കളയുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിലെ കൗതുകവും ആകർഷകത്വവും നമുക്ക് പ്രധാനമാകുന്നു. അതേസമയം, ആ ആകർഷണശക്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് അർഹിക്കുന്നതാണോ എന്ന സംശയവും നമ്മളിലുണ്ടാകുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗിമ്മിക്ക് പരാജയപ്പെട്ട കലയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമല്ല. അത് ആകർഷണവും അവിശ്വാസവും തമ്മിലുള്ള ഒരു സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരമായ പിരിമുറുക്കത്തിന്റെ പേരാണ്. ലേറ്റ്-കാപ്പിറ്റലിസ്റ്റ് കാലത്തെ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരമായ ഒരു വിഭാഗമായി ഗിമ്മിക്കിനെ കാണുന്നതിൻ്റെ അടിസ്ഥാനവും ഈ സവിശേഷതയാണ്.
സാധാരണയായി ഒരു കലാസൃഷ്ടിയെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭാഷ, രൂപം, ആശയം, രാഷ്ട്രീയം, ഭാവനാശേഷി, സാമൂഹിക പ്രസക്തി തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളാണ് വിമർശനത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാകാറുള്ളത്. എന്നാൽ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയം മറ്റൊരു ചോദ്യത്തെ മുന്നോട്ട് വയ്ക്കുന്നു: ഒരു കലാസൃഷ്ടി അതിൻ്റെ മൂല്യം എങ്ങനെയാണ് അവകാശപ്പെടുന്നത്? അത് അംഗീകാരം തേടുന്നത് എങ്ങനെയാണ്? ആ അംഗീകാരം നേടുന്നതിനായി അത് ഉപയോഗിക്കുന്ന തന്ത്രങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്? അവ കൃതിയുടെ അർത്ഥനിർമ്മാണത്തിലും അനുഭൂതി നിർമ്മാണത്തിലും അവിഭാജ്യമാണോ, അതോ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റാനുള്ള ഉപാധികളായി മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നവയാണോ? ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയത്തിൻ്റെ വിശകലനോപാധി ആകാനുള്ള സാധ്യത ആരംഭിക്കുന്നത് ഈ ചോദ്യങ്ങളിൽ നിന്നാണ്.
ഗിമ്മിക്ക് ഒരു വസ്തുവിൽ അന്തർലീനമായിട്ടുള്ള സവിശേഷതയല്ല; അത് ആ വസ്തുവിനെക്കുറിച്ച് നാം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന വിധിനിർണ്ണയ ശ്രമമാണ്. നാം എന്തിനെയെങ്കിലും ഗിമ്മിക്ക് എന്ന് വിളിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ മൂല്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയമാണ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ അത് നമ്മെ കൃതിയുടെ ഗുണമേന്മയെക്കുറിച്ചുള്ള ലളിതമായ വിധികൽപ്പനയിൽ നിന്നും അകറ്റി, അതിന്റെ മൂല്യനിർമ്മാണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഒരു കൃതി നല്ലതാണോ മോശമാണോ എന്ന ചോദ്യത്തേക്കാൾ, അത് എങ്ങനെയാണ് അതിൻ്റെ പ്രാധാന്യം സ്ഥാപിച്ചെടുക്കുന്നത് എന്ന ചോദ്യമുയരുന്നു.
ശ്രദ്ധേയമായ പല സമകാലീന കലാസൃഷ്ടികളും പരീക്ഷണപരതയ്ക്ക് ഊന്നൽ നൽകുന്നവയാണ്. ചില നോവലുകൾ അസാധാരണമായ ഘടനയും മറ്റു പരീക്ഷണങ്ങളും എഴുത്തിൽ അവലംബിക്കുന്നു. കവിതകൾ പരമ്പരാഗത സങ്കേതങ്ങളെ കൈവിട്ടുകൊണ്ട് പുതിയ സങ്കേതങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. പരീക്ഷണപരത വ്യാപകമാകുമ്പോൾ അവയെ ഗിമ്മിക്കുകളെന്നു വിധിപറഞ്ഞുകൊണ്ട് തള്ളിക്കളയുന്ന പ്രവണതയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയത്തെ ഉപയോഗിച്ച് വിലയിരുത്തുമ്പോൾ ഈ വിമർശനം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകുന്നു. അങ്ങനെ വരുമ്പോൾ പ്രധാന ചോദ്യം ഒരു കലാസൃഷ്ടിയിൽ പരീക്ഷണപരത എത്രത്തോളമുണ്ട് എന്നല്ല. അതിലൂടെ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നതാകുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു കവിത, അതിൻ്റെ നിർമ്മിതിയിലെ തന്ത്രം കൊണ്ട് കൗതുകമുള്ളതായി നമുക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു എന്നിരിക്കട്ടെ, എന്നാൽ ആ അത്ഭുതത്തിന് ശേഷം എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത് എന്ന അന്വേഷണത്തിലേക്ക് ഗിമ്മിക്ക് എന്ന തോന്നൽ നമ്മളെ നയിക്കണം. കവിത പുതിയ അനുഭവ-അനുഭൂതി തലങ്ങളിലേക്കോ ഭാവ-അർത്ഥ തലങ്ങളിലേക്കോ നമ്മെ നയിക്കുന്നുണ്ടോ? ഭാഷയെക്കുറിച്ചോ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചോ ലോകത്തെക്കുറിച്ചോ പുതിയ അറിവുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടോ? അതോ രചനാതന്ത്രം മനസ്സിലാകുന്നതോടെ കവിതയിലുള്ള കൗതുകവും തേടലുമെല്ലാം അവസാനിപ്പിക്കേണ്ടി വരികയാണോ?
ഇത്തരത്തിൽ രൂപവും ഉള്ളടക്കവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ പരിശോധിക്കുന്ന വിമർശനോപാധിയായി മാറാനുള്ള കെൽപ്പ് ഗിമ്മിക്ക് എന്ന വിശകലന ആശയം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. സമകാലിക കവിതയിൽ കൺസെപ്ച്വൽ കവിതകൾ, പ്രൊസീജറൽ കവിതകൾ, ഫൗണ്ട് പോയട്രി, ദൃശ്യകവിത, ഡിജിറ്റൽ കവിത തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങൾ കൂടുതൽ പ്രചാരത്തിലായിട്ടുണ്ട്. ഇവയെ ചിലർ ഒന്നുകിൽ അത്യന്തം പുതുമയുള്ള കലാസൃഷ്ടികളായി ആഘോഷിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ വെറും ഗിമ്മിക്കുകളെന്ന് ആക്ഷേപിച്ച് തള്ളിക്കളയുന്നു. ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയം ഈ രണ്ടു നിലപാടുകൾക്കുമിടയിൽ മൂന്നാമത്തെ വഴിയാണ് തുറക്കുന്നത്. ഒരു സങ്കേതത്തെയോ തന്ത്രത്തെയോ ആഘോഷിക്കുകയോ തള്ളിക്കളയുകയോ ചെയ്യുന്നതിനു പകരം അതിന്റെ പ്രവർത്തനം പരിശോധിക്കാൻ ഇത് നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. കലാസൃഷ്ടിയെ പ്രവർത്തനയോഗ്യമാക്കുന്നത് ആ സങ്കേതം/ തന്ത്രം ആണോ? ആ സങ്കേതം/തന്ത്രം കവിതയുടെ അനുഭവത്തെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കുന്നുണ്ടോ? അതോ അത് കേവലം തന്ത്രം മാത്രമായി ഒതുങ്ങുകയാണോ? ഒരു സങ്കേതം/തന്ത്രം വായിക്കുന്നയാൾക്ക് ഗിമ്മിക്കായി അനുഭവപ്പെടുന്നു എന്നത്, അത് പരാജയപ്പെട്ട കലാസൃഷ്ടിയാണെന്ന് അർത്ഥമാക്കണമെന്നില്ല. മറിച്ച് അത് കലാസൃഷ്ടാവിൻ്റെ തൊഴിൽ, കലാസൃഷ്ടിയുടെ മൂല്യം, പുതുമ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആസ്വാദകൻ്റെ പ്രതീക്ഷകളെ എങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു എന്ന ആലോചനയുടെ മാർഗ്ഗമാകാം.
സമകാലിക സാഹിത്യത്തിൽ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയത്തിന്റെ വിമർശനസാധ്യത ഉപയോഗിക്കാവുന്ന നിരവധി സാഹചര്യങ്ങൾ കണ്ടെത്താം. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു നോവലിസ്റ്റ് പുരോഗമനപരമായ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളുമായി ബന്ധമുള്ളതായി തോന്നിക്കുന്ന സംഭാഷണങ്ങളും വാചകങ്ങളും മുദ്രാവാക്യസ്വഭാവമുള്ള പ്രസ്താവനകളും കൃതിയിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു എന്ന് കരുതുക. ഈ ഘടകങ്ങൾ ആദ്യനോട്ടത്തിൽ കൃതിക്ക് സമകാലിക പ്രസക്തിയും രാഷ്ട്രീയ പ്രസക്തിയും നൽകുന്നതായി തോന്നാം. എന്നാൽ കൃതിയുടെ കഥാപാത്രനിർമ്മാണം, അവതരണം, സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണതയെ ആവിഷ്കരിക്കൽ എന്നിവ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ചില വായനക്കാർക്ക് ആ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷ കൃതിയുടെ ആഴത്തിലുള്ള സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരമോ ബൗദ്ധികമോ ആയ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമായല്ല, മറിച്ച് സാംസ്കാരിക അംഗീകാരം നേടാനുള്ള ഉപായങ്ങളായി അനുഭവപ്പെടാം. ഇവിടെ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നത് കൃതി മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിനെ നിഷേധിക്കുന്നതിനല്ല, മറിച്ച് ആ നിലപാടിന്റെ സൂചകങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഭാഷാപരമായ ഉപാധികൾ കൃതിയുടെ ബൗദ്ധികവും കലാപരവുമായ നേട്ടങ്ങളെക്കാൾ കൂടുതൽ സാംസ്കാരിക മൂല്യം അവകാശപ്പെടുന്നതായി അനുഭവപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കാനാകും. മറ്റൊരു രീതിയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഗിമ്മിക്ക് എന്ന തോന്നൽ ഒരു കലാസൃഷ്ടിയുടെ പ്രഖ്യാപിത നിലപാടും അതിന്റെ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരമായ പ്രവർത്തനവും തമ്മിൽ വിടവുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം ഉയർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു.
സമകാലിക കവിതയിൽ പലപ്പോഴും കാണപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ്, അവ്യക്തതയെ കവിതയുടെ ഗുണമായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന രീതി. ഭാഷയെ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നതും അർത്ഥത്തെ മറച്ചുവെക്കുന്നതും ചിലപ്പോൾ കവിതയുടെ ആവശ്യമായിരിക്കാം. വായിക്കുന്നയാൾക്ക് ഗിമ്മിക്കായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ഇത്തരം രീതി അതേകൃതി വായിക്കുന്ന മറ്റോരാൾക്ക് അനിവാര്യമായതും കലാപരമായതുമായ ഒന്നായി അനുഭവപ്പെടാനും സാധ്യതയുണ്ട്. എന്നാൽ ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ അവ്യക്തത അനുഭവത്തിന്റെയോ ആശയത്തിന്റെയോ സങ്കീർണ്ണതയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്നതാണോ, അതോ ആഴത്തിന്റെ പ്രതീതി സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു തന്ത്രമായി അനുഭവപ്പെടുന്നതാണോ എന്ന ചോദ്യം ഉയരാം. ഇവിടെ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയം കവിതയെ നല്ലതോ മോശമോ എന്ന് വിധിക്കാൻ വേണ്ടിയല്ല, വായിക്കുന്ന ആളിൽ അത്തരം ഒരു സംശയം എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു എന്ന് പരിശോധിക്കാനാണ് സഹായിക്കുന്നത്. ഇത്തരം ഘട്ടങ്ങളിൽ, വായിക്കുന്നയാൾക്ക് പുതിയൊരു അനുഭവമോ അറിവോ ലഭിക്കുന്നതിനുപകരം ആഴമുണ്ടെന്ന പ്രതീതി മാത്രമാണ് ലഭിക്കുന്നതെന്ന് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ, ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയം ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യം കവിത ദുഷ്കരമാണോ എന്നല്ല, ആ സങ്കീർണ്ണത കവിതയുടെ ആവശ്യമാണോ എന്നാണ്.
പുതിയകാല കവിതകളിൽ വ്യക്തിപരമായ വേദനകളും മാനസിക പ്രയാസങ്ങളും അരികുവത്ക്കരണത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങളും പ്രധാന വിഷയങ്ങളായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ അനുഭവങ്ങൾ കവിതാപരമായ അന്വേഷണത്തിന്റെ വിഷയങ്ങളാകാതെ, വായിക്കുന്നയാളുടെ സഹാനുഭൂതി വേഗത്തിൽ നേടാനുള്ള ഉപാധികളായി മാറുന്ന സഹചര്യങ്ങളുമുണ്ട്. അനുഭവത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതയെ അന്വേഷിക്കുന്നതിനുപകരം അതിന്റെ വൈകാരിക തീവ്രതയെ മാത്രം മുൻനിർത്തുമ്പോൾ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ വ്യക്തിപരമായ വേദനയുടെയോ അരികുവൽക്കരണത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങളുടെയോ അവതരണം വായിക്കുന്നയാൾക്ക് ഗിമ്മിക്കായി അനുഭവപ്പെടാം. ഇവിടെ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയം അനുഭവത്തിന്റെ സത്യസന്ധതയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നില്ല; മറിച്ച് ആ അനുഭവം എങ്ങനെയാണ് സൗന്ദര്യപരമായ മൂല്യമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു എന്നാകും പരിശോധിക്കുന്നത്.
സാങ്കേതിക മികവ്. ദൈർഘ്യമേറിയ സിംഗിൾ ഷോട്ടുകൾ, സങ്കീർണ്ണമായ എഡിറ്റിങ്, വമ്പിച്ച CGI ദൃശ്യങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ വലിയ നിർമ്മാണച്ചെലവ് എന്നിവ പലപ്പോഴും സിനിമയുടെ നേട്ടങ്ങളായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഒരു സാങ്കേതിക നേട്ടം സിനിമയുടെ അനുഭവത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ അതിൻ്റെ സാന്നിധ്യം തന്നെയാണോ ആ മൂല്യം എന്ന ചോദ്യം ഇവിടെ പ്രസക്തമാണ്. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ പ്രേക്ഷകൻ ഓർക്കുന്നത് കഥാപാത്രങ്ങളെയോ അനുഭവങ്ങളെയോ അല്ല, മറിച്ച് ഒരു പ്രത്യേക ഷോട്ടിനെയോ സാങ്കേതിക കൗശലത്തെയോ ആയിരിക്കും. അപ്പോൾ ആ കൗശലം സിനിമയുടെ അർത്ഥനിർമ്മാണത്തിന്റെ ഭാഗമാണോ, അതോ അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ട ആകർഷണതന്ത്രമാണോ എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നു. ഇവിടെ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയം സാങ്കേതിക മികവിനെ നിഷേധിക്കുന്നില്ല; ആ മികവ് സിനിമയുടെ കലാപരമായ പ്രവർത്തനവുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് പരിശോധിക്കുന്നത്. സമാനമായി, ചില സിനിമകളിൽ താരസാന്നിധ്യവും ഒരു ഗിമ്മിക്കായി പ്രവർത്തിക്കാം. സിനിമയുടെ കലാപരമായ നേട്ടങ്ങളെക്കാൾ അതിലെ താരനിര തന്നെയാണ് അതിന്റെ പ്രധാന മൂല്യമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതെങ്കിൽ, ആ താരമൂല്യം സിനിമയെന്ന കലാനുഭവത്തെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യവും ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയം പ്രശ്നവത്കരിക്കുന്നു.
ദൃശ്യകലയിലും ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയം വളരെ ഫലപ്രദമായ വിശകലനോപാധിയാണ്. ആധുനിക കലയുടെ ചരിത്രം തന്നെ ഗിമ്മിക്കുകളായി അനുഭവപ്പെട്ട നിരവധി പരീക്ഷണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്. മാർസൽ ഡുഷാമ്പിന്റെ റെഡിമെയ്ഡുകൾ ഇതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ ഉദാഹരണമാണ്. റെഡിമെയ്ഡുകളെ ആദ്യകാലത്ത് പലരും വെറും ഗിമ്മിക്കുകളെന്നും പറഞ്ഞ് തള്ളിക്കളഞ്ഞിരുന്നു. ദൈനംദിന ഉപയോഗത്തിനുള്ള ഒരു വസ്തുവിനെ കലാസൃഷ്ടിയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റാനുള്ള ഒരു തന്ത്രം മാത്രമാണെന്ന് അവർ കരുതി. എന്നാൽ പിന്നീട്, ഈ കൃതികളുടെ പ്രാധാന്യം അവയുടെ കൗതുകകരമായ അവതരണത്തിലോ പുതുമയിലോ മാത്രമായിരുന്നില്ല എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഒരു സാധാരണ വസ്തുവിനെ ആർട്ട്ഗാലറിയിൽ സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട്, കലയുടെ മൂല്യം വസ്തുവിൽ തന്നെയാണോ അതോ അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ സാമൂഹികവും സ്ഥാപനപരവുമായ അംഗീകാര സംവിധാനങ്ങളിലാണോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് എന്ന ചോദ്യം ഡുഷാമ്പ് ഉയർത്തി. അതോടൊപ്പം, കലയിൽ മൗലികത എന്നത് പുതിയൊരു വസ്തു സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണോ അതോ നിലവിലുള്ള വസ്തുക്കളെ പുതിയ ആശയപരമായ സന്ദർഭങ്ങളിൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിലാണോ എന്ന ചോദ്യവും അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ചു. കലാപരമായ തൊഴിൽ, കർതൃത്വം, സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അധികാരം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് റെഡിമെയ്ഡുകളുടെ പ്രസക്തിയുടെ അടിസ്ഥാനം.
ഡുഷാമ്പിന്റെ റെഡിമെയ്ഡുകൾ ഗിമ്മിക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള മറ്റൊരു പ്രധാന കാര്യം കൂടി വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ഗിമ്മിക്കായി അനുഭവപ്പെടുന്നത് ഒരു കലാസൃഷ്ടിയുടെ പരാജയത്തെ സൂചിപ്പിക്കണമെന്നില്ല. ചിലപ്പോൾ അത്തരമൊരു അനുഭവം തന്നെയാണ് ഒരു കൃതിയുടെ വിമർശനാത്മകമായ ഭാഗമാകുന്നത്. റെഡിമെയ്ഡുകൾ ആദ്യകാഴ്ചയിൽ എളുപ്പവഴിയോ സൂത്രപ്പണിയോ പോലെ തോന്നിയേക്കാം. എന്നാൽ ആ തോന്നൽ തന്നെ കലാമൂല്യം, തൊഴിൽ, മൗലികത, സാംസ്കാരിക അംഗീകാരം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ മുൻധാരണകളെ പരിശോധിക്കാൻ നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ ഗിമ്മിക്ക് എന്നത് ഒരു കലാസൃഷ്ടിയുടെ ഉപരിപ്ലവ സ്വഭാവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദം മാത്രമാകണമെന്നില്ല; ഒരു കൃതി എന്തുകൊണ്ടാണ് ഗിമ്മിക്കായി അനുഭവപ്പെടുന്നത് എന്നും ആ അനുഭവം കലയെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണകളെ എങ്ങനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു എന്നും അന്വേഷിക്കാനുള്ള വിമർശനപരമായ വഴിയൊരുക്കലാണ്. അത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന തോന്നൽ കലയുടെ ദൗർബല്യമല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ വിമർശനാത്മക പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമായിത്തന്നെ മാറുന്നു.
തൊഴിൽ, സമയം, മൂല്യം എന്നീ മൂന്ന് കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ വിധിനിർണ്ണയങ്ങൾ ഒറ്റ അനുഭവത്തിൽ സംഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു സൗന്ദര്യശാസ്ത്ര വിഭാഗമാണ് ഗിമ്മിക്ക് എന്നാണു ന്ഗായിയുടെ നിരീക്ഷണം. നാം എന്തിനെയെങ്കിലും "ഗിമ്മിക്ക്" എന്നു വിളിക്കുമ്പോൾ, ഒരേസമയം ഈ മൂന്ന് ഘടകങ്ങളെയും വിലയിരുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ഗിമ്മിക്ക് എന്ന തോന്നൽ എപ്പോഴും പരിശ്രമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഇതുണ്ടാക്കാൻ ശരിക്കും എത്ര അധ്വാനിക്കേണ്ടി വന്നു എന്ന ചോദ്യം അതുയർത്തുന്നു. ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ സൃഷ്ടിപരമായ അധ്വാനത്തിന്റെ ഫലമാണോ, അതോ എളുപ്പവഴിയിൽ സാധിച്ചതാണോ? ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ പ്രശ്നത്തിന് പരിഹാരം കണ്ടെത്തിയതാണോ, അതോ വെറും തന്ത്രത്തിലോ സൂത്രത്തിലോ സാധിച്ചതാണോ? ഇത്തരത്തിലുള്ള ചോദ്യങ്ങളാണ് ഗിമ്മിക്കിന്റെ അനുഭവത്തിന് പിന്നിൽ.
പല ഗിമ്മിക്കുകളും അവയുടെ കാലവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്തവയായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഗിമ്മിക്കുകൾ പലപ്പോഴും ‘വളരെ പുതിയത്’ അല്ലെങ്കിൽ ‘വളരെ പഴയത്’ എന്ന അനുഭവം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ കാലിക അനിശ്ചിതത്വം തന്നെയാണ് പലപ്പോഴും അവയോടുള്ള സംശയത്തിന് ഒരു കാരണം. അതിനാൽ അവയുടെ പുതുമ പോലും ചിലപ്പോൾ കൃത്രിമമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരുകാലത്ത് ഭാവിയുടെ സാങ്കേതികവിദ്യയായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട ചില ഉപകരണങ്ങൾ പ്രായോഗിക ഉപയോഗം തെളിയിക്കുന്നതിനു മുമ്പേ ഗിമ്മിക്കുകളായി അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നു. അതുപോലെ, കാലഹരണപ്പെട്ട സാങ്കേതികതകളോ കലാരൂപങ്ങളോ ചിലപ്പോൾ അവയുടെ പ്രസക്തി നഷ്ടപ്പെട്ട ശേഷവും നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ ഗിമ്മിക്ക് പലപ്പോഴും കാലംതെറ്റിവരുന്ന ഒന്നായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ഗിമ്മിക്കിന്റെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകത, അത് പലപ്പോഴും ‘പുതുമ’ എന്ന അനുഭവം തരുന്നതായി അതിനെ സ്വയം അവതരിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ്. എന്നാൽ പുതുമയുണ്ട് എന്ന അവകാശവാദമെല്ലാം ഒരേ മട്ടിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. ഉദാഹരണത്തിന്, മാർസൽ ഡുഷാമ്പിന്റെ റെഡിമെയ്ഡുകൾ കലയുടെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് മറ്റൊരാൾ ഒരു സാധാരണ വസ്തുവിനെ ഗാലറിയിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു എന്ന ഒറ്റ കാരണത്താൽ മാത്രം ആ പ്രവർത്തി സ്വയമേ പുതുമയുള്ളതോ വിമർശനാത്മകമോ ആകുന്നില്ല. കാരണം ഡുഷാമ്പിന്റെ പ്രവർത്തിയുടെ മൂല്യം അത് ഉയർത്തിയ കാലത്തെ ചോദ്യങ്ങളിലായിരുന്നു. അതിനാൽ അതേ രീതി പുതിയ ആശയപരമായ അന്വേഷണത്തോടെയല്ലാതെ ആവർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അത് ചിലപ്പോൾ കലാപരമായ നവീകരണമായി അല്ല, ഒരിക്കൽ പുതുമ അനുഭവിപ്പിച്ച ഒരു തന്ത്രത്തിന്റെ ആവർത്തനമായി മാത്രമേ അനുഭവപ്പെടൂ. ഗിമ്മിക്ക് എന്ന തോന്നൽ ഇത്തരമൊരു ഘട്ടത്തിലും രൂപപ്പെടാറുണ്ട്: ഇവിടെ പുതുമ ഉണ്ടെന്ന അവകാശവാദം ഉണ്ടാകുന്നു, എന്നാൽ അതിനെ ന്യായീകരിക്കുന്ന പുതിയ കലാപരമായ അന്വേഷണം ഇല്ലാതാകുന്നു.
ഗിമ്മിക്കിന്റെ അടിസ്ഥാനം എപ്പോഴും അമിത മൂല്യത്തെ കുറിച്ചുള്ള ഒരു തോന്നൽ ഉണ്ടാകുന്നതിലാണ്. ഗിമ്മിക്കുകളോടുള്ള നമ്മുടെ സംശയം അവയുടെ കാര്യക്ഷമതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള വിസ്മയത്തിൽ നിന്നും രൂപപ്പെടുന്നതാകും. വളരെ എളുപ്പത്തിൽ സാധിച്ചുവെന്ന് തോന്നുന്ന കാര്യങ്ങൾ അർഹിക്കുന്നതിലധികം മൂല്യം നേടുന്നതായി അങ്ങനെ നമുക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ഒരു കൃതിയെ മാത്രമല്ല, ആ കൃതിയെ സ്വീകരിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക സംവിധാനത്തെയും ഗിമ്മിക്ക് എന്ന വിമർശനോപാധി വിശകലനം ചെയ്യാൻ സഹായിക്കുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒരു കൃതി അസാധാരണമെന്നു തോന്നും വിധത്തിൽ അംഗീകാരം നേടുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് ചില രചനാതന്ത്രങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് ജനപ്രിയമാകുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് ചില കൃതികൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന പ്രശംസ അവയുടെ യഥാർത്ഥ മൂല്യത്തെക്കാൾ കൂടുതലാണെന്ന് തോന്നുന്നത്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരമായതുപോലെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ വശങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് ന്ഗായി ഗിമ്മിക്കിനെ ഒരു മുതലാളിത്ത രൂപമായി കാണുന്നത്. ഈ അനുഭവം വൈയക്തികമായ ഒരു സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരമായ വിലയിരുത്തൽ മാത്രമല്ല; മൂല്യനിർമ്മാണത്തിന്റെ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളിലേക്കും വിരൽചൂണ്ടുന്നതാണ്.
തന്ത്രങ്ങളും എളുപ്പവഴികളും മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ എല്ലായിപ്പൊഴും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന പ്രത്യേക അനുഭവം അതിന്റെ പൂർണമായ അർത്ഥത്തിൽ രൂപപ്പെടുന്നത് മുതലാളിത്ത സമൂഹത്തിലാണ്. കാരണം അത് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വാഗ്ദാനങ്ങളെയും വൈരുധ്യങ്ങളെയും ഒരേസമയം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഓരോ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യയും, ഓരോ പുതിയ ബിസിനസ് മാതൃകയും, ഓരോ പുതിയ സംവിധാനവും ഒരു വാഗ്ദാനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു: കുറഞ്ഞ തൊഴിൽ, കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനം; കുറഞ്ഞ സമയം, കൂടുതൽ ഫലം; കുറഞ്ഞ ചെലവ്, കൂടുതൽ മൂല്യം. കാര്യക്ഷമത ഇവിടെ ഒരു സാമ്പത്തിക ആവശ്യകത മാത്രമല്ല, ഒരു സാംസ്കാരിക മൂല്യവുമാണ്. അതിനാൽ "കുറച്ചുകാര്യം കൊണ്ട് കൂടുതൽ നേടുക" എന്ന സ്വപ്നം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ തന്നെയുണ്ട്. കുറഞ്ഞ പ്രയത്നത്തിൽ കൂടുതൽ നേട്ടം നേടാമെന്ന സ്വപ്നമാണ് അത് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്; ആത്യന്തികമായി തൊഴിലില്ലാതെ മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള സ്വപ്നത്തെയും.
ഗിമ്മിക്ക് ഈ സ്വപ്നത്തിന്റെ ലാവണ്യരൂപമാണ്. പല ഗിമ്മിക്കുകളും കുറഞ്ഞ പരിശ്രമത്തിൽ കൂടുതൽ മൂല്യം നേടാമെന്ന വാഗ്ദാനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നതായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗിമ്മിക്കുകൾ മുതലാളിത്ത സമൂഹത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ അവ തൊഴിൽ ലഘൂകരിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങളായി വരുന്നു. വാണിജ്യ-വ്യാപാര മേഖലയിൽ ഉൽപ്പാദനത്തേക്കാൾ വേഗത്തിൽ സമ്പത്ത് സൃഷ്ടിക്കാമെന്ന വാഗ്ദാനങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ എളുപ്പവഴികളിലൂടെ അറിവ് നേടാമെന്ന ആശയമായി അവ നിലകൊള്ളുന്നു. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങൾക്ക് പകരം പ്രതീകാത്മക നടപടികളായി അവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആരോഗ്യരംഗത്ത് അത്ഭുതഫലങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന പരിഹാരങ്ങളായി അവ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യത്തിലും കലയിലും ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റുന്ന ഔപചാരിക തന്ത്രങ്ങളായും ആശയപരമായ കൗതുകങ്ങളായും അവ രൂപംകൊള്ളുന്നു.
കൃത്രിമബുദ്ധി ഉപയോഗിച്ച് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന സാഹിത്യത്തെയും കലയെയും വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയത്തിനു കൂടുതൽ പ്രസക്തിയുണ്ടാകും. AI സൃഷ്ടികളെക്കുറിച്ചുള്ള പല ചർച്ചകളുടെയും അടിസ്ഥാനം തൊഴിലും മൂല്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകളാണ്. ഒരു ചിത്രം ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, ഒരു കവിതയോ കഥയോ ഒരു പ്രോംപ്റ്റിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെടുമ്പോഴും, പലർക്കും അവ ഗിമ്മിക്കുകളായി അനുഭവപ്പെടുന്നത് യാദൃശ്ചികമല്ല. ഇവിടെ ചോദ്യം സൃഷ്ടിയുടെ ഗുണമേന്മയെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല; അതിന്റെ പിന്നിലുള്ള തൊഴിലെന്താണ്, സർഗ്ഗാത്മകത എവിടെയാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്, അതിന് ലഭിക്കുന്ന മൂല്യവും അംഗീകാരവും എങ്ങനെ ന്യായീകരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നിവയുമാണ്. AI സൃഷ്ടികൾ പലപ്പോഴും "കുറഞ്ഞ പരിശ്രമത്തിൽ കൂടുതൽ ഫലം" എന്ന വാഗ്ദാനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു. ഗിമ്മിക്കുകളായി അനുഭവപ്പെടുന്നു എന്നത് അവയ്ക്ക് മൂല്യമില്ല എന്നതിന്റെ തെളിവല്ല; മറിച്ച് കലാപരമായ തൊഴിൽ, കർതൃത്വം, മൗലികത എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ അവ ഉയർത്തുന്നു എന്നതിന്റെ സൂചന കൂടിയാണ്. അതുകൊണ്ട് AI കലാസൃഷ്ടികളെ ഗിമ്മിക്കുകളായി തള്ളിക്കളയുന്നതിനേക്കാൾ, അവ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഗിമ്മിക്കുകളായി അനുഭവപ്പെടുന്നത് എന്ന ചോദ്യം കൂടുതൽ അർത്ഥവത്താകാൻ ഇടയുണ്ട്.
ന്ഗായിയുടെ ഗിമ്മിക്ക് സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അടിത്തറ മാർക്സിയൻ കാഴ്ചപ്പാടാണ്. മാർക്സിയൻ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മുതലാളിത്തം നിരന്തരം ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥയാണ്. പുതിയ യന്ത്രങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, സംഘടനാരീതികൾ എന്നിവയിലൂടെ കുറഞ്ഞ സമയത്തും കുറഞ്ഞ തൊഴിലിലും കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനം സാധ്യമാക്കുകയാണ് അതിന്റെ ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ ഇവിടെ ഒരു അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യം നിലനിൽക്കുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിൽ ലഘൂകരിക്കുമ്പോഴും മൂല്യത്തിൻ്റെ നിർണ്ണയത്തിൽ മനുഷ്യത്തൊഴിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ന്ഗായിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഗിമ്മിക്ക് ഈ വൈരുധ്യത്തിന്റെ ഒരു ചെറുരൂപമാണ്. കുറഞ്ഞ തൊഴിൽ കൊണ്ട് കൂടുതൽ മൂല്യം സൃഷ്ടിക്കാമെന്ന വാഗ്ദാനം ഗിമ്മിക്കുകളെ ആകർഷകമാക്കുകയും, അതേസമയം, മൂല്യം ഉണ്ടാക്കുന്നത് തൊഴിൽ തന്നെയാണോ എന്ന സംശയം അവയെ സംശയാസ്പദമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ വൈരുധ്യമാണ് ഗിമ്മിക്കിന്റെ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരമായ അനുഭവത്തിന് അടിസ്ഥാനം.
ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കലാസാഹിത്യരംഗത്ത് ഈ ആശയം കൂടുതൽ പ്രസക്തമാകുന്നതും ഈ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യത്താലാണ്. ഇന്ന് പുസ്തകങ്ങളും കലാസൃഷ്ടികളും വെറും വായനക്കാരുടെയും പ്രേക്ഷകരുടെയും മുന്നിലല്ല, ശ്രദ്ധ ക്ഷണിക്കൽ പ്രധാനമായി മാറിയിട്ടുള്ള സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുന്നതിനും പ്രചാരണത്തിനും വൈറലാകാനുള്ള സാധ്യതയ്ക്കും ഇക്കാലത്ത് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ കൃതികൾക്ക് മറ്റുള്ളവയിൽ നിന്ന് വേറിട്ടുനിൽക്കാനുള്ള ചില പ്രത്യേകതകൾ ആവശ്യമാണ്. പലപ്പോഴും ആ പ്രത്യേകതകൾ ഗിമ്മിക്കിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. ഒരു കലാസൃഷ്ടി എങ്ങനെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റുന്നു, എങ്ങനെ മൂല്യം സ്ഥാപിച്ചെടുക്കുന്നു, എങ്ങനെ അംഗീകാരം നേടുന്നു എന്നതും ഗിമ്മിക്ക് എന്ന വിമർശനോപാധി അന്വേഷിക്കുന്നു. ഈ അന്വേഷണമാണ് അതിനെ സമകാലിക സാഹിത്യവിമർശനത്തിലെ ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ ആശയങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റാനിടയുള്ളത്.
ഇങ്ങനെ സമീപിക്കുമ്പോൾ ഗിമ്മിക്ക് ഒരു അപഹാസ്യപദമല്ല. അത് ഒരു അന്വേഷണരീതിയാണ്. ഒരു കലാസൃഷ്ടിയെയും സാഹിത്യകൃതിയെയും അവയുടെ രൂപം, തൊഴിൽ, മൂല്യം, പുതുമ, അംഗീകാരം എന്നിവ മുൻനിർത്തി സങ്കീർണ്ണമായ അവയുടെ ബന്ധങ്ങളിലൂടെ വായിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു വിമർശനോപാധിയാണ്. ഒരു കൃതി വെറും കൗശലതന്ത്രമാണോ, അതോ കലാപരമായ കണ്ടെത്തലാണോ എന്ന ചോദ്യം ഉയർത്തുക മാത്രമല്ല അത് ചെയ്യുന്നത്. ആ ചോദ്യം ഉയരുന്ന സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവുമായ സാഹചര്യങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കാൻ അത് നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സിയാൻ ന്ഗായിയുടെ ഗിമ്മിക്ക് എന്ന ആശയത്തെ മുൻനിർത്തിയുള്ള ഇത്തരം ആലോചനകൾ സാഹിത്യത്തെയും കലയെയും കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നതിനുള്ള ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വിമർശനചിന്തയ്ക്ക് പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറന്നുകൊടുക്കുന്നു.
(കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ സാഹിത്യചക്രവാളം മാസികയിൽ ആദ്യം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു)