സാഹിത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ ഭാവുകത്വം സാധാരണയായി വികാരത്തിന്റെ മേഖലയായും ബൗദ്ധികത യുക്തിയുടെയും വിശകലനത്തിന്റെയും മേഖലയായും വേർതിരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വിഭജനം സാഹിത്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ല. സാഹിത്യവായനയിൽ വികാരവും ചിന്തയും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ പ്രവർത്തനങ്ങളല്ല, അവ പരസ്പരം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന പ്രക്രിയകളാണ്. അതുകൊണ്ട് ഭാവുകത്വത്തെ ബൗദ്ധികതയ്ക്ക് എതിരായ മേഖലയായി കാണാനാവില്ല. മറിച്ച്, ഭാവുകത്വം തന്നെ ബൗദ്ധികമായോ ബൗദ്ധികവിരുദ്ധമായോ പ്രവർത്തിക്കാം.വായിക്കുന്നയാളുടെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ വികാരം എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്നത് പ്രധാനമാണ്. ഒരു സാഹിത്യകൃതി വായിക്കുന്നയാളെ വൈകാരികമായി സ്പർശിക്കുന്നതുകൊണ്ടല്ല ബൗദ്ധികവിരുദ്ധമാകുന്നത്. ആ വൈകാരികത വ്യാഖ്യാനസ്വഭാവത്തെ ഇല്ലാതാക്കുകയും സങ്കീർണ്ണതയെ ലഘൂകരിക്കുകയും അനുഭവത്തെ അന്തിമസത്യമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും താദാത്മ്യത്തെ വിശകലനത്തിന് പകരമാക്കുകയും മുൻധാരണകളെ സ്ഥിരീകരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് അത് ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
സാഹിത്യത്തെ ബൗദ്ധികവും ബൗദ്ധികവിരുദ്ധവും എന്നിങ്ങനെ വർഗ്ഗീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയല്ല. പകരം, സാഹിത്യാനുഭവത്തിനുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക ഭാവുകത്വയുക്തിയെ വിശകലനം ചെയ്യുകയാണ് ഇവിടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഒരു സാഹിത്യകൃതി വായിക്കുന്നയാളുമായി സ്ഥാപിക്കുന്ന വൈകാരികബന്ധം ഏത് സാഹചര്യത്തിലാണ് വ്യത്യസ്ത വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ, സാധ്യതകൾ, സന്ദർഭങ്ങൾ എന്നിവ തമ്മിൽ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കാനുള്ള ശേഷിയായ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ വികസിപ്പിക്കുന്നത്, ഏത് സാഹചര്യത്തിലാണ് അതിനെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നത് എന്ന ചോദ്യമാണ് അന്വേഷണമാക്കുന്നത്.
ഒരു സാഹിത്യകൃതി വായിക്കുന്നയാളുടെ അനുഭവത്തെയും വ്യാഖ്യാനത്തെയും അർത്ഥനിർണയത്തെയും സങ്കൽപ്പശേഷിയെയും എങ്ങനെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ സമഗ്രരൂപത്തെയാണ് ഭാവുകത്വം എന്നു വിളിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഭാവുകത്വം ഒരു സൗന്ദര്യാനുഭവം മാത്രമല്ല; ലോകത്തെ എങ്ങനെ അനുഭവിക്കണം, എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം, എങ്ങനെ വിലയിരുത്തണം എന്നതിനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ബൗദ്ധിക-സാംസ്കാരിക ഘടന കൂടിയാണ്.
ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിന്റെ ആദ്യരൂപം വ്യാഖ്യാനത്തോടുള്ള അതിന്റെ ബന്ധത്തിലാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഇവിടെ വ്യാഖ്യാനത്തെ എല്ലാം തുറന്നുപറഞ്ഞ് നിരാകരിക്കണമെന്നില്ല. അതിനുപകരം വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ ആവശ്യകതയെ ക്രമേണ അപ്രസക്തമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഒരു സാഹിത്യകൃതി വായിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കേണ്ട ആവശ്യം വായിക്കുന്നയാൾക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആഖ്യാനം വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ ഇടം ചുരുക്കിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ വായന അന്വേഷണം എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് തിരിച്ചറിയലിന്റെ അനുഭവമായി മാറുന്നു.
ഇത് അർത്ഥത്തിന്റെ ഏകതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രശ്നമല്ല. മികച്ച സാഹിത്യത്തിനും വ്യക്തമായ നൈതിക നിലപാടുകളോ ആശയപരമായ ദിശകളോ ഉണ്ടായിരിക്കാം. എന്നാൽ അവ വായിക്കുന്നയാളുടെ അർത്ഥനിർണയത്തെ മുൻകൂട്ടി നിർവചിക്കുന്നില്ല. അവ വായിക്കുന്നയാളെ അർത്ഥനിർണയത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഈ വ്യത്യാസം പ്രധാനമാണ്. ഒരു ആഖ്യാനം വായിക്കുന്നയാളുടെ ചിന്തയെ നയിക്കുമ്പോൾ അത് ബൗദ്ധികമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; എന്നാൽ ചിന്തയുടെ ഫലം മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കുമ്പോൾ അത് ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.
വ്യാഖ്യാനവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം വായിക്കുന്നയാൾക്ക് ഒരു പ്രത്യേക ബൗദ്ധിക ആശ്വാസവും നൽകുന്നു. കൃതിയെക്കുറിച്ച് സംശയിക്കേണ്ടതില്ല, സ്വന്തം പ്രതികരണങ്ങളെ പുനഃപരിശോധിക്കേണ്ടതില്ല, പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്ന വ്യാഖ്യാനങ്ങൾക്കിടയിൽ സഞ്ചരിക്കേണ്ടതില്ല. വായനയുടെ അവസാനം എത്തിച്ചേരേണ്ട അർത്ഥം ആഖ്യാനത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ വായിക്കുന്നയാളുടെ പങ്കാളിത്തം അർത്ഥാനുഭവം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലല്ല; അതിനെ തിരിച്ചറിയുന്നതിലാണ്.
വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ അഭാവമല്ല, വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ മുൻതീരുമാനമാണ് ഇവിടെ കാണുന്നത്. വായിക്കുന്ന ആൾ കൃതിയെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നുവെന്ന് കരുതാം; പക്ഷേ ആ വ്യാഖ്യാനം ആഖ്യാനം അനുവദിച്ച പരിധിക്കുള്ളിൽ മാത്രമാണ് നടക്കുന്നത്. മറ്റു സാധ്യതകൾ അദൃശ്യമാകുന്നു. അങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനം ഒരു തുറന്ന ബൗദ്ധിക പ്രക്രിയയിൽ നിന്ന് മുൻകൂട്ടി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട പ്രതികരണമായി ചുരുങ്ങുന്നു.
അതുകൊണ്ട് വ്യാഖ്യാനവിരുദ്ധതയുടെ ലക്ഷ്യം വായിക്കുന്നയാളെ അർത്ഥശൂന്യതയിലേക്ക് തള്ളിവിടുകയല്ല. മറിച്ച്, അർത്ഥത്തെ അത്രമേൽ സ്വാഭാവികവും അനിവാര്യവുമായി അവതരിപ്പിക്കുകയാണ്, അതിനെക്കുറിച്ച് മറ്റൊരു ചോദ്യം ഉയർത്തേണ്ട സാഹചര്യം തന്നെ ഇല്ലാതാകുന്നു. വായിക്കുന്നയാൾ കൃതിയെ മനസ്സിലാക്കിയെന്ന ഉറപ്പിലെത്തുന്ന നിമിഷം, കൃതി മറ്റെങ്ങനെ വായിക്കപ്പെടാമായിരുന്നു എന്ന ചോദ്യവും അവസാനിക്കുന്നു. ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷണം ഈ നിമിഷത്തിലാണ് വെളിപ്പെടുന്നത്.
സങ്കീർണ്ണതയോടുള്ള അസഹിഷ്ണുത ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിൻ്റെ മറ്റൊരു ലക്ഷണമാണ്. മനുഷ്യജീവിതവും സമൂഹവും ചരിത്രവും ഒരിക്കലും ഏകകാരണങ്ങളാൽ വിശദീകരിക്കാനാവാത്ത യാഥാർഥ്യങ്ങളാണ്. സാഹിത്യം ഈ സങ്കീർണ്ണതയെ ഇല്ലാതാക്കേണ്ടതല്ല; മറിച്ച് അതിനെ അനുഭവിക്കാനും മനസ്സിലാക്കാനും വായിക്കുന്നയാളുകളെ പ്രാപ്തരാക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ ചില ഭാവുകത്വരീതികൾ സങ്കീർണ്ണതയെ ബൗദ്ധിക വെല്ലുവിളിയായി കാണുന്നില്ല, വൈകാരിക തടസ്സമായാണ് കാണുന്നത്. അതിനാൽ അവയുടെ ആദ്യ ലക്ഷ്യം സങ്കീർണ്ണതയെ ലളിതമാക്കുകയാണ്.
ഈ ലളിതമാക്കൽ യാഥാർഥ്യത്തെ വ്യക്തമാക്കാനുള്ള ശ്രമമല്ല. യാഥാർഥ്യത്തിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെ നീക്കംചെയ്ത് വൈകാരികമായി എളുപ്പത്തിൽ സ്വീകരിക്കാവുന്ന ലോകം നിർമ്മിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്. കഥാപാത്രങ്ങൾ ധാർമ്മിക വിഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു; സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾ വ്യക്തിപരമായ ഗുണദോഷങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളായി ചുരുക്കപ്പെടുന്നു; ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയകൾ ചില വ്യക്തികളുടെ തീരുമാനങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള അധ്വാനത്തിന് പകരം ലോകത്തെ വിലയിരുത്താനുള്ള സൗകര്യമാണ് ഇവിടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്.
സങ്കീർണ്ണതാവിരുദ്ധത വൈരുധ്യങ്ങളെ സഹിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നു. ഒരാൾക്ക് ഒരേസമയം ശരിയും തെറ്റും ആകാൻ കഴിയുമെന്നോ, ഒരു രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിന് വിമോചനപരവും അടിച്ചമർത്തുന്നതുമായ ഘടകങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ഉണ്ടായിരിക്കാമെന്നോ, ഒരു ചരിത്രസംഭവം വ്യത്യസ്ത അനുഭവലോകങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത അർത്ഥങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാമെന്നോ അംഗീകരിക്കാൻ അത് തയ്യാറല്ല. അതിനുപകരം, ഓരോ വൈരുധ്യവും അന്തിമ നൈതിക വിധികല്പനയിലൂടെ അവസാനിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ ലോകം മനസ്സിലാക്കേണ്ട യാഥാർഥ്യമല്ല, തിരിച്ചറിയേണ്ട ക്രമമായി മാറുന്നു.
ഇത് ഭാഷയുടെ ലാളിത്യവുമായി ചേർത്തുവെക്കേണ്ടതില്ല. ലളിതമായ ഭാഷയിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഒരു കൃതിക്ക് അതീവ സങ്കീർണ്ണമായ അനുഭവലോകം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും. അതുപോലെ, അതിസങ്കീർണ്ണമായ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു കൃതിക്ക് ലോകത്തെ അതീവ ലളിതമായ നൈതിക വിഭാഗങ്ങളാക്കി ചുരുക്കാനും കഴിയും. അതിനാൽ സങ്കീർണ്ണതയുടെ പ്രശ്നം അവതരണരീതിയുടേതല്ല. ആഖ്യാനം യാഥാർഥ്യത്തോട് സ്ഥാപിക്കുന്ന ബന്ധത്തിന്റേതാണ്.
സങ്കീർണ്ണതാവിരുദ്ധത ഒടുവിൽ വായിക്കുന്നയാളുടെ അർത്ഥാനുഭവത്തെയും ബാധിക്കുന്നു. വൈരുധ്യങ്ങളെ പരിഗണിക്കേണ്ട ആവശ്യം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ അർത്ഥനിർണയം താരതമ്യത്തിന്റെ ഫലമല്ലാതാകുന്നു. മുൻകൂട്ടി നൽകിയ നൈതിക പ്രതികരണമായി മാറുന്നു. വായിക്കുന്നയാൾ ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുമുമ്പ് അതിനെ വിധിക്കുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ സങ്കീർണ്ണതയുടെ ലഘൂകരണം യാഥാർഥ്യത്തെയല്ല, വായിക്കുന്നയാളുടെ ബൗദ്ധിക അനുഭവത്തെയാണ് ലളിതമാക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സങ്കീർണ്ണതാവിരുദ്ധത ബൗദ്ധികവിരുദ്ധതയുടെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ രൂപങ്ങളിലൊന്നായി കാണാം.
അനുഭവത്തെ അതിന്റെ തൽക്ഷണതയിൽ തന്നെ അന്തിമസത്യമായി ഉയർത്തുന്നതാണ് ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന രൂപം. സാഹിത്യത്തിന്റെ ആരംഭം അനുഭവത്തിലാണെന്നത് സംശയാതീതമാണ്. എന്നാൽ സാഹിത്യം അനുഭവത്തെ പുനരാവിഷ്കരിക്കുന്നതിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല; അതിനെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയുമാണ് ചെയ്യുന്നത്. അനുഭവത്തെ വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ ആരംഭബിന്ദുവിൽ നിന്ന് അന്തിമബിന്ദുവാക്കി മാറ്റുമ്പോഴാണ് ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ഇവിടെ അനുഭവത്തിന്റെ ആധികാരികത ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല. ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നത് അനുഭവത്തിന്റെ സ്വയംപര്യാപ്തതയാണ്. ഒരു അനുഭവം അനുഭവിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് ലോകത്തെ വിശദീകരിക്കുകയില്ല. അത് എന്തുകൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടത്, അതിനുള്ളിൽ എന്തെല്ലാം ചരിത്രപരവും സാമൂഹികവും ഭാഷാപരവുമായ ശക്തികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, അതിന്റെ പരിധികൾ എന്തൊക്കെയാണ് എന്നീ ചോദ്യങ്ങളിലൂടെയാണ് അനുഭവം ബൗദ്ധികമായി വികസിക്കുന്നത്. ഈ ചോദ്യങ്ങൾ അപ്രസക്തമാകുമ്പോൾ അനുഭവം അറിവിലേക്കുള്ള വഴിയല്ല, അറിവിന് പകരമായി മാറുന്നു.
അനുഭവകേന്ദ്രീകൃത ഭാവുകത്വം വ്യക്തിപരമായ അനുഭവത്തെ അതിന്റെ സന്ദർഭങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തുന്നു. ചരിത്രം അനുഭവത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലമായി ചുരുങ്ങുന്നു; സമൂഹം വ്യക്തിയുടെ വികാരങ്ങളുടെ വേദിയായി മാറുന്നു; അധികാരബന്ധങ്ങൾ സ്വകാര്യ സംഘർഷങ്ങളായി പുനർനിർമിക്കപ്പെടുന്നു. അനുഭവം അപ്പോൾ വിശാലമായ യാഥാർഥ്യത്തിലേക്കുള്ള ജാലകമല്ല, സ്വയം അടഞ്ഞ ഒരു ലോകമാണ്. വായിക്കുന്നയാൾ അനുഭവത്തിന്റെ തീവ്രത അനുഭവിക്കുന്നു. പക്ഷേ അതിനെ സാധ്യമാക്കിയ ലോകത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ സമ്മർദ്ദമുണ്ടാകുന്നില്ല.
ഇതിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ രൂപം അനുഭവത്തെ വിമർശനാതീതമാക്കുന്നതിലാണ്. ഒരു കഥാപാത്രത്തിന്റെ വേദന, അപമാനം, നഷ്ടം, സ്നേഹം, ഭയം എന്നിവ വായിക്കുന്നയാളിൽ വൈകാരിക പ്രതികരണം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ പ്രതികരണം അനുഭവത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനു പകരം അനുഭവത്തെ സ്വയംസാധൂകരണമായി അംഗീകരിക്കുന്നിടത്ത് ഭാവുകത്വം ബൗദ്ധികവിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവിടെ അനുഭവത്തോട് യോജിക്കുക എളുപ്പമാകുന്നു. അനുഭവത്തെ വിശദീകരിക്കുക അനാവശ്യമാകുന്നു.
ഈ വിമർശനം അനുഭവത്തിന്റെ സാഹിത്യപ്രാധാന്യത്തെ നിഷേധിക്കുകയല്ല. സാഹിത്യം മനുഷ്യാനുഭവത്തിന്റെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ രൂപങ്ങളെ ഭാഷയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. പക്ഷേ ആ അനുഭവങ്ങളുടെ മൂല്യം അവയുടെ വൈകാരിക തീവ്രതയിൽ മാത്രമല്ല, അവയിലൂടെ ലോകത്തെ പുതിയ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള സാധ്യതയിലാണ്. അനുഭവം സ്വയം അടഞ്ഞ ഒരു സത്യമായി മാറുന്നിടത്ത് ആ സാധ്യത ഇല്ലാതാകുന്നു.
അതിനാൽ അനുഭവകേന്ദ്രീകൃത ഭാവുകത്വം അനുഭവത്തെ ചരിത്രത്തിൽ നിന്നും സമൂഹത്തിൽ നിന്നും വ്യാഖ്യാനത്തിൽ നിന്നും വിമുക്തമാക്കുന്നു. വായിക്കുന്നയാൾ അപ്പോൾ അനുഭവത്തെ വിശ്വസിക്കുന്നു. പക്ഷേ അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നില്ല. ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇത്. കാരണം അത് ചിന്തയെ തടയുന്നില്ല, അനുഭവത്തിന്റെ തീവ്രതയിലൂടെ ചിന്തയുടെ ആവശ്യകതയെ തന്നെ മറച്ചുവയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
താദാത്മ്യത്തെ സാഹിത്യത്തിന്റെ അന്തിമലക്ഷ്യമായി ഉയർത്തുന്നതും ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിൽ കാണാം. സാഹിത്യം വായിക്കുന്നയാളെ മറ്റൊരാളുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നുവെന്നത് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനശേഷികളിലൊന്നാണ്. എന്നാൽ ഈ പ്രവേശനം മറ്റൊരു മനുഷ്യനെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള അവസരമാകുന്നതിനുപകരം, അയാളുടെ വികാരങ്ങളിൽ പങ്കുചേരുന്നതിൽ മാത്രം അവസാനിക്കുമ്പോൾ താദാത്മ്യം ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.
താദാത്മ്യത്തിന്റെ പ്രശ്നം അതിന്റെ സാന്നിധ്യമല്ല, അതിന്റെ ആധിപത്യമാണ്. ഒരു കഥാപാത്രത്തിന്റെ വേദനയിൽ പങ്കുചേരുകയോ സന്തോഷത്തിൽ ആഹ്ലാദിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് സാഹിത്യാനുഭവത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഘടകമാണ്. എന്നാൽ ആ വികാരങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ട സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവും രാഷ്ട്രീയപരവുമായ സാഹചര്യങ്ങൾ അപ്രസക്തമാകുമ്പോൾ, വൈകാരിക പങ്കാളിത്തം മനസ്സിലാക്കലിനെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നു. വായിക്കുന്നയാൾ കഥാപാത്രത്തോടൊപ്പം അനുഭവിക്കുന്നു. പക്ഷേ കഥാപാത്രത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയ ലോകത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നില്ല.
ഈ ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വപ്രവണത വായിക്കുന്നയാളും കഥാപാത്രത്തിനുമിടയിലെ വിമർശനാത്മക അകലം ക്രമേണ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. മറ്റൊരാളുടെ അനുഭവത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ ഈ അകലം അനിവാര്യമാണ്. കാരണം മനസ്സിലാക്കൽ എന്നത് മറ്റൊരാളായി മാറുകയല്ല; അയാളുടെ അനുഭവം സാധ്യമാക്കിയ സാഹചര്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയാണ്. താദാത്മ്യം ഈ അകലം പൂർണമായി ഇല്ലാതാക്കുമ്പോൾ, കഥാപാത്രം ഒരു സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഭാഗമല്ലാതെ വായിക്കുന്നയാളുടെ വൈകാരിക സ്വത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായിത്തീരുന്നു. ഇവിടെ അനുഭവം വികസിക്കുന്നില്ല; അത് ആത്മസ്ഥിരീകരണമായി മാറുന്നു.
താദാത്മ്യകേന്ദ്രീകൃത നില വ്യക്തിയെ ലോകത്തിന് പകരമാക്കുന്നു. കഥാപാത്രത്തിന്റെ ജീവിതം തന്നെ സമൂഹത്തിന്റെ വിശദീകരണമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വ്യക്തിപരമായ വേദന ചരിത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനവും സ്വകാര്യ സംഘർഷം സാമൂഹിക വൈരുധ്യത്തിന്റെ സ്ഥാനവും കൈക്കൊള്ളുന്നു. ഈ സ്ഥാനമാറ്റത്തിലൂടെ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത അദൃശ്യമാകുകയും വൈകാരിക സാന്നിധ്യം മാത്രം ദൃശ്യമാവുകയും ചെയ്യുന്നു.
അതിനാൽ പ്രശ്നം താദാത്മ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലല്ല; താദാത്മ്യത്തിൽ വായന അവസാനിക്കുന്നതിലാണ്. മികച്ച സാഹിത്യം വായിക്കുന്നയാളെ കഥാപാത്രത്തിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതേ സമയം കഥാപാത്രത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കും നയിക്കുന്നു. വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് സമൂഹത്തിലേക്കും, വികാരത്തിൽ നിന്ന് ചരിത്രത്തിലേക്കും, അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് അധികാരബന്ധങ്ങളിലേക്കും വായനയെ വികസിപ്പിക്കുന്നു. ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം ഈ ചലനത്തെ തടയുന്നു. കഥാപാത്രത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതും ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വിച്ഛേദിച്ച് വൈകാരിക സംതൃപ്തിയെ തന്നെ വായനയുടെ അന്തിമഫലമാക്കി മാറ്റുന്നു.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ താദാത്മ്യകേന്ദ്രീകൃതമാകൽ വായിക്കുന്നയാളുടെ വികാരങ്ങളെ സ്വയംപര്യാപ്തമാക്കുന്നു. വികാരങ്ങൾ പുതിയ ചോദ്യങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാതെ, ചോദ്യങ്ങളുടെ ആവശ്യകതയെ തന്നെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ രൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇത്. കാരണം അത് ചിന്തയെ നിഷേധിക്കുന്നില്ല. വികാരത്തിന്റെ പൂർണതയിലൂടെ ചിന്തയുടെ തുടർച്ചയെ അവസാനിപ്പിക്കുന്നു.
വായിക്കുന്നയാളുടെ മുൻധാരണകളെ സ്ഥിരീകരിക്കുന്ന പ്രവണതയാണ് മറ്റൊരു ലക്ഷണം. സാഹിത്യത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക പ്രാധാന്യം വായിക്കുന്നയാൾക്ക് മുമ്പ് അറിയാത്ത വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നതിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ഉറപ്പുകളെ പുനഃപരിശോധിക്കാൻ അയാളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിലേക്ക് അത് വ്യാപിക്കുന്നു. ഈ സാധ്യത ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ഭാവുകത്വം അന്വേഷണത്തിന്റെ മാധ്യമമല്ലാതെ ആത്മസ്ഥിരീകരണത്തിന്റെ മാധ്യമമായി മാറുന്നു.
സ്ഥിരീകരണാത്മകത വായിക്കുന്നയാളെ അയാൾ ഇതിനകം വിശ്വസിച്ചിരുന്നതും അനുഭവിച്ചിരുന്നതും ശരിയായിരുന്നുവെന്ന ബോധമാണ് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നത്. ആഖ്യാനത്തിന്റെ പുരോഗതി ഒരു കണ്ടെത്തലിലേക്കല്ല, ഒരു തിരിച്ചറിയലിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. ഓരോ സംഭവവും ഓരോ കഥാപാത്രവും ഓരോ വൈകാരിക പ്രതികരണവും വായിക്കുന്നയാളുടെ നിലവിലുള്ള ലോകബോധത്തെ വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. വായനയ്ക്കുശേഷം പുതിയൊരു ചോദ്യം ജനിക്കുന്നില്ല. പകരം പഴയ ഉത്തരങ്ങൾ കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇത് ആശയപരമായ യോജിപ്പിന്റെ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല. ഒരു കൃതിയോട് യോജിക്കുകയോ വിയോജിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ ബൗദ്ധികമായി പ്രസക്തമായ സാഹിത്യം യോജിപ്പിനുള്ളിലും അസ്വസ്ഥത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സ്വന്തം നിലപാടുകളെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും ചിന്തിക്കാനും അവയുടെ പരിധികളെ തിരിച്ചറിയാനും അത് വായിക്കുന്നയാളെ നിർബന്ധിക്കുന്നു. സ്ഥിരീകരണാത്മകത ഈ അസ്വസ്ഥതയെ ഒഴിവാക്കുന്നു. യോജിപ്പ് തന്നെ വായനയുടെ അന്തിമലക്ഷ്യമായി മാറുന്നു.
ഈ പ്രവണതയുടെ ഫലം ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം വികസിക്കാതിരിക്കുന്നതാണ്. വായിക്കുന്നയാൾ കൃതിയിൽ നിന്ന് വൈകാരിക സംതൃപ്തി നേടിയേക്കാം. പക്ഷേ ആ സംതൃപ്തി സ്വന്തം ബോധത്തിന്റെ പുനഃസംഘാടനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നില്ല. പുതിയ അനുഭവങ്ങൾ പോലും നിലവിലുള്ള മാനസികഘടനകളിലേക്ക് ലയിച്ചുചേരുന്നു. സാഹിത്യം അപ്പോൾ വ്യത്യാസത്തെ അനുഭവിക്കാനുള്ള ഇടമല്ല. സ്വത്വബോധത്തെ വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കുന്ന ഇടമായി മാറുന്നു.
സ്ഥിരീകരണാത്മകത യാഥാസ്ഥിതിക ആശയധാരകളുടെ മാത്രം സ്വഭാവമല്ല. പുരോഗമനപരമായ രാഷ്ട്രീയവാദങ്ങൾക്കും ഇതേ ഭാവുകത്വം സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയും. വായിക്കുന്നയാളെ പുതിയ ചിന്തകളിലേക്ക് നയിക്കുന്നതിനുപകരം, മുമ്പേ അംഗീകരിച്ച രാഷ്ട്രീയ-ധാർമ്മിക നിലപാടുകളെ വീണ്ടും വൈകാരികമായി സാധൂകരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അത് ബൗദ്ധികമായി വിമോചനപരമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. ആശയത്തിന്റെ സ്വഭാവമല്ല ഇവിടെ നിർണായകം; ആ ആശയം വായിക്കുന്നയാളിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഭാവുകത്വയുക്തിയാണ്.
സ്ഥിരീകരണാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടമായി മാറുന്നത് വായിക്കുന്നയാൾക്ക് മാറ്റത്തിന്റെ അനുഭവം നൽകിക്കൊണ്ട് മാറ്റത്തെ തന്നെ അസാധ്യമാക്കുന്നതിലാണ്. കൃതി വായിച്ചുതീർന്നപ്പോൾ അയാൾക്ക് ആഴത്തിൽ സ്പർശിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന തോന്നലുണ്ടാകാം, എന്നാൽ ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അയാളുടെ അടിസ്ഥാനബോധം വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാതെയോ മാറ്റമില്ലാതെയോ തുടരുന്നു.
ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനരീതി ഉറപ്പിന്റെ ഉത്പ്പാദനമാണെന്നു ഇവയിൽ നിന്നെല്ലാം വ്യക്തമാകുന്നു. പ്രശ്നം ഒരു കൃതി വ്യക്തമായ നിലപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നതല്ല. എല്ലാ സാഹിത്യകൃതികൾക്കും ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള നൈതികവും സൗന്ദര്യപരവും രാഷ്ട്രീയപരവുമായ ദിശകളുണ്ടാകും. എന്നാൽ ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം ഈ ദിശകളെ അന്വേഷണത്തിന്റെ ഫലമായല്ല, മുൻകൂട്ടി അംഗീകരിക്കപ്പെടേണ്ട സത്യങ്ങളായാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. വായനയുടെ അവസാനം വായിക്കുന്നയാൾ എത്തിച്ചേരേണ്ട നിഗമനം ആഖ്യാനത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം അനിശ്ചിതത്വത്തെ ഒരു ബൗദ്ധിക സാധ്യതയായി കാണുന്നില്ല. അത് അനിശ്ചിതത്വത്തെ പരിഹരിക്കേണ്ട പ്രശ്നമായി കാണുന്നു. അതുകൊണ്ട് എല്ലാ വൈരുധ്യങ്ങളും ഒടുവിൽ ഒരു അന്തിമവിധിയിലേക്ക് ചുരുക്കപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യരുടെ സങ്കീർണ്ണത ധാർമ്മിക ഉറപ്പുകളായി, ചരിത്രത്തിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം വ്യക്തമായ കാരണബന്ധങ്ങളായി, സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾ ലളിതമായ ന്യായ-അന്യായ വിഭജനങ്ങളായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. ലോകം ക്രമേണ വായിക്കേണ്ട യാഥാർഥ്യമല്ല, അംഗീകരിക്കേണ്ട ക്രമമായി മാറുന്നു.
നിശ്ചയാത്മകത വായിക്കുന്നയാൾക്ക് ബൗദ്ധിക സുരക്ഷിതത്വം നൽകുന്നു. ലോകത്തെക്കുറിച്ച് വിധിനിർണയം നടത്തുന്നതിനുമുമ്പ് അതിനെക്കുറിച്ച് ദീർഘമായി ചിന്തിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ലെന്ന തോന്നലാണ് അത് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ഓരോ ചോദ്യത്തിനും മതിയായ ഉത്തരമുണ്ടെന്നും ഓരോ പ്രശ്നത്തിനും വ്യക്തമായ വിശദീകരണമുണ്ടെന്നും ഓരോ അനുഭവത്തിനും സ്വാഭാവികമായ അർത്ഥമുണ്ടെന്നും ആഖ്യാനം നിരന്തരം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അപ്പോൾ വായന ബൗദ്ധിക അന്വേഷണത്തിന്റെ അനുഭവമല്ല, ഉറപ്പിന്റെ അനുഭവമായി മാറുന്നു.
സാഹിത്യത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക പ്രാധാന്യം ഉറപ്പുകൾ നൽകുന്നതിലല്ല. ഉറപ്പുകളുടെ പരിധികളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിലാണ്. മികച്ച സാഹിത്യം വായിക്കുന്നയാളെ അനിശ്ചിതത്വത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; പക്ഷേ അനിശ്ചിതത്വത്തെ മറികടക്കാൻ ആവശ്യമായ ബൗദ്ധിക അധ്വാനം വായിക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം ഈ അധ്വാനത്തെ ഒഴിവാക്കുന്നു. ചോദ്യങ്ങൾ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് ഉത്തരങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നതിനുപകരം, ഉത്തരങ്ങളെ സ്വാഭാവികമാക്കിക്കൊണ്ട് ചോദ്യങ്ങളുടെ ആവശ്യകതയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു.
അതിനാൽ ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിന്റെ ലക്ഷണം സംശയത്തിന്റെ അഭാവമല്ല. സംശയത്തിന്റെ അകാലപരിഹാരമാണെന്നു പറയാം. വായിക്കുന്നയാൾ ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കിയെന്ന തോന്നലിലെത്തുന്ന നിമിഷം മുതൽ ലോകത്തെ വീണ്ടും വായിക്കേണ്ട ആവശ്യകത ഇല്ലാതാകുന്നു. ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ ചുരുക്കൽ സംഭവിക്കുന്നത് ഈ ഉറപ്പിന്റെ അനുഭവത്തിലൂടെയാണ്.
ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന രൂപം അനുഭവങ്ങളെയും കഥാപാത്രങ്ങളെയും അവയെ രൂപപ്പെടുത്തിയ സന്ദർഭങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തുന്നതാണ്. ഒരു മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം ഒരിക്കലും വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങളുടെ മാത്രം ആകെത്തുകയല്ല. ചരിത്രം, സമൂഹം, ഭാഷ, അധികാരം, വർഗ്ഗം, ലിംഗം, സംസ്കാരം തുടങ്ങിയ അനേകം ബന്ധങ്ങളിലൂടെയാണ് ഓരോ അനുഭവവും രൂപംകൊള്ളുന്നത്. ഈ ബന്ധങ്ങളെ അദൃശ്യമാക്കി അനുഭവത്തെ സ്വയംപര്യാപ്തമായ യാഥാർഥ്യമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നിടത്താണ് സന്ദർഭവിമുക്തമാകൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ഇവിടെ സന്ദർഭം ഇല്ലാതാകുന്നത് പശ്ചാത്തലവിവരങ്ങളുടെ അഭാവം കൊണ്ടല്ല. അനുഭവത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ സന്ദർഭം അനാവശ്യമാണെന്ന തോന്നൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നതിലൂടെയാണ് അത് സംഭവിക്കുന്നത്. ഒരു കഥാപാത്രത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളുടെ ഫലമല്ലാതെ വ്യക്തിപരമായ സ്വഭാവത്തിന്റെ ഫലമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾ അധികാരബന്ധങ്ങളുടെ പ്രശ്നമല്ലാതെ വ്യക്തിബന്ധങ്ങളുടെ പ്രശ്നമായി മാറുന്നു. ചരിത്രപരമായി വിശദീകരിക്കേണ്ട യാഥാർഥ്യങ്ങൾ വൈകാരികമായി അനുഭവിക്കേണ്ട സംഭവങ്ങളായി മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു.
സന്ദർഭവിമുക്തമാകൽ ലോകത്തെ വ്യക്തികളുടെ കഥകളാക്കി ചുരുക്കുന്നു. വ്യക്തികളുടെ കഥകൾക്ക് പ്രാധാന്യമില്ല എന്നല്ല ഇതിന്റെ അർത്ഥം. മറിച്ച്, വ്യക്തികളെ അവരുടെ ലോകത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തുമ്പോൾ ആ കഥകളുടെ ബൗദ്ധിക സാധ്യത ചുരുങ്ങുന്നു. ഒരു ജീവിതം മറ്റൊരു ജീവിതത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി മാറുന്നില്ല; അത് സ്വയം അടഞ്ഞ ഒരു അനുഭവലോകമായി മാറുന്നു. വായിക്കുന്നയാൾ കഥാപാത്രത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നു എന്ന് കരുതാം; പക്ഷേ കഥാപാത്രത്തെ സാധ്യമാക്കിയ ചരിത്രത്തെയോ സമൂഹത്തെയോ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
ഈ ഭാവുകത്വ പ്രവണതയുടെ മറ്റൊരു ഫലം കാരണബന്ധങ്ങളുടെ ചുരുക്കലാണ്. സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹിക പ്രക്രിയകൾ ഏതാനും വ്യക്തികളുടെ തീരുമാനങ്ങളായി ചുരുങ്ങുന്നു. ചരിത്രത്തിന്റെ ദീർഘമായ ചലനങ്ങൾ തൽക്ഷണ വികാരങ്ങളായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. അധികാരബന്ധങ്ങൾ മനോഭാവങ്ങളായി മാറുന്നു. ലോകം അപ്പോൾ പ്രക്രിയകളുടെ ലോകമല്ല; സംഭവങ്ങളുടെ ലോകമാണ്. വിശദീകരണം വിശകലനത്തിൽ നിന്ന് വിവരണത്തിലേക്ക് വഴിമാറുന്നു.
സന്ദർഭവിമുക്തമാകൽ ഒടുവിൽ വർത്തമാനകാലത്തെയും സ്വാഭാവികമാക്കുന്നു. ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ട യാഥാർഥ്യങ്ങൾ അനിവാര്യമായ അവസ്ഥകളായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു ചരിത്രം സാധ്യമായിരുന്നുവോ, മറ്റൊരു സാമൂഹിക ക്രമം രൂപപ്പെടാമായിരുന്നുവോ, മറ്റൊരു ജീവിതസാധ്യത തുറക്കാമായിരുന്നുവോ എന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ഉയരുന്നില്ല. അനുഭവം അതിന്റെ സന്ദർഭങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെടുമ്പോൾ, സാധ്യതകളും അതോടൊപ്പം ഇല്ലാതാകുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സന്ദർഭവിമുക്തമാകൽ ഭൂതകാലത്തെ മാത്രം അദൃശ്യമാക്കുന്നില്ല; ഭാവിയുടെ സാങ്കൽപ്പികശേഷിയെയും പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നു.
ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തെ സാഹിത്യത്തിലെ ഏതാനും ആഖ്യാനസങ്കേതങ്ങളുടെ സമാഹാരമായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. അത് ഒരു വിശാലമായ സാംസ്കാരിക യുക്തിയുടെ ഭാഗമാണ്. ഈ യുക്തി സാഹിത്യത്തെ മാത്രമല്ല, വായിക്കുന്നയാളുടെ പ്രതീക്ഷകളെയും വായനാശീലങ്ങളെയും സാഹിത്യത്തെ വിലയിരുത്തുന്ന മാനദണ്ഡങ്ങളെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അതുകൊണ്ട് ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം ഒരു കൃതിയുടെ സ്വഭാവമായി ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അത് സാഹിത്യവും വായിക്കുന്നയാളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ ക്രമീകരിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക പ്രവണതയാകുന്നു.
ഈ ഭാവുകത്വ പ്രവണത വായനയെ ഒരു ബൗദ്ധിക സംഭവത്തിൽ നിന്ന് വൈകാരിക ഉപഭോഗമാക്കി മാറ്റുന്നു. ഒരു കൃതി വായിക്കുന്നയാളെ എത്ര ആഴത്തിൽ ചിന്തിപ്പിച്ചു എന്നതിനേക്കാൾ എത്ര വേഗത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു, എത്ര തീവ്രമായി സ്പർശിച്ചു, എത്ര ശക്തമായി താദാത്മ്യം സൃഷ്ടിച്ചു എന്നതിലൂടെയാണ് അതിന്റെ മൂല്യം നിർണയിക്കപ്പെടുന്നത്. അങ്ങനെ സാഹിത്യത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക മൂല്യം ക്രമേണ വൈകാരിക തീവ്രതയുടെ അളവുകോലിലേക്ക് ചുരുങ്ങുന്നു. ചിന്തയുടെ ദൈർഘ്യത്തിന് പകരം പ്രതികരണത്തിന്റെ തൽക്ഷണതയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നു.
ഇത് വായനയുടെ ഒരു പുതിയ സംസ്കാരവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വ്യാഖ്യാനത്തിന് ക്ഷമ ആവശ്യമാണ്; സങ്കീർണ്ണതയ്ക്ക് സഹിഷ്ണുത ആവശ്യമാണ്; വിധിനിർണയത്തിന് താരതമ്യം ആവശ്യമാണ്. ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം ഈ ബൗദ്ധിക ശീലങ്ങളെ ക്രമേണ ദുർബലമാക്കുന്നു. വായന ഒരു അന്വേഷണപ്രക്രിയയല്ല, ഒരു സ്ഥിരീകരണപ്രക്രിയയാണെന്ന ധാരണ സ്വാഭാവികമാകുന്നു. സാഹിത്യം ലോകത്തെ പുതുതായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള അവസരമല്ലാതെ, ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ നിലവിലുള്ള ബോധത്തെ വീണ്ടും അനുഭവിക്കാനുള്ള ഇടമായി മാറുന്നു.
ഇതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഫലം സാഹിത്യത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പങ്കാളിത്തം മാറുന്നതിലാണ്. സാഹിത്യം സമൂഹത്തിന് പുതിയ അനുഭവങ്ങളെയും പുതിയ ചിന്താരീതികളെയും പുതിയ സാധ്യതകളെയും തുറന്നുകൊടുക്കുന്ന മേഖലയാണ്. എന്നാൽ ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം ഈ സാധ്യതയെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നു. പരിചിതമായ വികാരങ്ങൾ, പരിചിതമായ നൈതികത, പരിചിതമായ ലോകബോധം എന്നിവയുടെ നിരന്തര പുനരുത്പാദനമാണ് അതിന്റെ സാംസ്കാരിക യുക്തി. അതുകൊണ്ട് അത് വായിക്കുന്നയാളെ പുതിയ ലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നില്ല. അയാൾ ഇതിനകം അധിവസിക്കുന്ന ലോകത്തെ കൂടുതൽ സ്വാഭാവികമായി അനുഭവിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടമാകുന്നത് ചിന്തയെ നിരോധിക്കുന്നതിലല്ല; ചിന്തയെ അനാവശ്യമാക്കുന്നതിലാണ്. വായിക്കുന്നയാൾ സാഹിത്യം അനുഭവിക്കുന്നു, അതിൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെടുന്നു, അതിലൂടെ വൈകാരികമായി പങ്കാളിയാകുന്നു. എന്നാൽ ഈ അനുഭവം ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ചോദ്യങ്ങളിലേക്കോ സ്വന്തം ഉറപ്പുകളുടെ പുനഃപരിശോധനയിലേക്കോ നയിക്കാതെ, ഇതിനകം നിലവിലുള്ള ബോധത്തെ കൂടുതൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അപ്പോൾ സാഹിത്യം ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ മേഖലയല്ല, ബൗദ്ധിക യാഥാസ്ഥിതികതയുടെ മേഖലയായി പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.
അതിനാൽ ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തിന്റെ പ്രശ്നം സാഹിത്യത്തിന്റെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല. അത് ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രശ്നമാണ്. വായനയെ അന്വേഷണത്തിൽ നിന്ന് ഉപഭോഗത്തിലേക്കും, വ്യാഖ്യാനത്തിൽ നിന്ന് സ്ഥിരീകരണത്തിലേക്കും, സങ്കീർണ്ണതയിൽ നിന്ന് ഉറപ്പിലേക്കും നിരന്തരം നീക്കുന്ന ഒരു സംസ്കാരം, ഒടുവിൽ സാഹിത്യത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക സാധ്യതകളെ തന്നെ ചുരുക്കുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ സാഹിത്യത്തിന്റെ ദൗത്യം പുതിയ ആശയങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; വായിക്കുന്നയാളുടെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ഭാവുകത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും നിക്ഷിപ്തമാണ്.
ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം വ്യാപകമാകുന്നത് ചിന്തയുടെ അധ്വാനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ്. മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത, ചരിത്രത്തിന്റെ വൈരുധ്യങ്ങൾ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ അനിശ്ചിതത്വം എന്നിവയെ നേരിടുക ബൗദ്ധികമായി കഠിനമായ പ്രക്രിയയാണ്. വ്യത്യസ്ത സാധ്യതകൾ പരിഗണിക്കണം, സ്വന്തം ഉറപ്പുകളെ താൽക്കാലികമായി മാറ്റിവെക്കണം, അപൂർണമായ അറിവിനുള്ളിൽ വിധിനിർണയം നടത്തണം. ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം ഈ അധ്വാനത്തെ ഒഴിവാക്കുന്ന വൈകാരിക കുറുക്കുവഴികൾ നിർമ്മിക്കുന്നു.
ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം വായിക്കുന്നയാൾക്ക് ഒരു പ്രത്യേക അനുഭവം നൽകുന്നു, ലോകം ഒടുവിൽ മനസ്സിലായെന്ന അനുഭവം. അനുഭവങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമായ അർത്ഥമുണ്ട്, മനുഷ്യർക്ക് ഉറച്ച നൈതിക സ്ഥാനമുണ്ട്, ചരിത്രത്തിന് ലളിതമായ കാരണങ്ങളുണ്ട്, സ്വന്തം വികാരങ്ങൾ സത്യത്തിന്റെ വിശ്വസനീയമായ സൂചകങ്ങളാണ് എന്ന വിശ്വാസം വായനയെ എളുപ്പമാക്കുന്നു. ഈ എളുപ്പമാണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സാംസ്കാരിക ബലം. ബൗദ്ധിക അധ്വാനം ആവശ്യപ്പെടാത്ത വായന എപ്പോഴും കൂടുതൽ സ്വാഭാവികമായി അനുഭവപ്പെടും.
ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം സാഹിത്യത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. മാധ്യമങ്ങളിലും രാഷ്ട്രീയത്തിലും ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലും സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളിലും അത് സമാനമായ ഭാവുകത്വയുക്തികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഉടനടി തിരിച്ചറിയാവുന്ന വികാരങ്ങൾ, വ്യക്തമായ ധാർമ്മിക വിഭജനങ്ങൾ, തൽക്ഷണമായ വൈകാരിക പ്രതികരണങ്ങൾ, ലളിതമായ വിശദീകരണങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് ലഭിക്കുന്ന സ്വീകാര്യത ഈ വിശാലമായ സാംസ്കാരിക യുക്തിയുടെ ഭാഗമാണ്. സാഹിത്യം ഈ യുക്തിയെ പുനരുത്പാദിപ്പിക്കാനും അതിനെ പ്രതിരോധിക്കാനും കഴിവുള്ള ഒരു മേഖലയാണ്.
അതുകൊണ്ട് ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വത്തെ വിമർശിക്കുന്നത് വികാരത്തെ വിമർശിക്കലല്ല. മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ വികാരത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തെ നിഷേധിക്കലുമല്ല. വികാരത്തെ ബൗദ്ധിക അന്വേഷണത്തിന്റെ അവസാനബിന്ദുവാക്കുന്ന സാംസ്കാരിക യുക്തിയെയാണ് ഇവിടെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത്. സാഹിത്യം വായിക്കുന്നയാളെ ആഴത്തിൽ സ്പർശിക്കുമ്പോഴും അതേ സമയം പുതിയ ചോദ്യങ്ങളിലേക്കും പുതിയ സംശയങ്ങളിലേക്കും പുതിയ വ്യാഖ്യാനങ്ങളിലേക്കും നയിക്കാൻ കഴിയണം. വൈകാരിക തീവ്രത ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ വികസിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ് അത് വിമോചനപരമായ ഭാവുകത്വമായി മാറുന്നത്; അതിനെ പരിമിതപ്പെടുത്തുമ്പോഴാണ് അത് ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം സാഹിത്യത്തിന്റെ ആശയപരമായ ഉള്ളടക്കത്തെക്കുറിച്ചുള്ളതല്ല. അത് സാഹിത്യം വായനക്കാരനുമായി സ്ഥാപിക്കുന്ന ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്. വ്യാഖ്യാനവിരുദ്ധത, സങ്കീർണ്ണതാവിരുദ്ധത, അനുഭവകേന്ദ്രീകരണവും താദാത്മ്യത്തിന്റെ ആധിപത്യവും, സ്ഥിരീകരണാത്മക പ്രവണതയും, സന്ദർഭവിമുക്തമാകലും, നിശ്ചയാത്മകതയും പരസ്പരം വേർപെട്ട പ്രതിഭാസങ്ങളല്ല. അവയെല്ലാം ചേർന്ന് വായിക്കുന്നയാളുടെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ക്രമേണ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്ന ഒരൊറ്റ ഭാവുകത്വയുക്തിയുടെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളാണ്.
സാഹിത്യത്തിന്റെ ബൗദ്ധികതയെ അതിന്റെ വിഷയവസ്തുവിൽ നിന്നോ ആശയപരമായ നിലപാടിൽ നിന്നോ മാത്രം നിർണയിക്കാൻ കഴിയില്ല. പുരോഗമനപരമായ രാഷ്ട്രീയം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന ഒരു കൃതിക്കും ബൗദ്ധികവിരുദ്ധ ഭാവുകത്വം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും. വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയപ്രഖ്യാപനങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു കൃതിക്ക് ബൗദ്ധികമായി വിമോചനപരമായി പ്രവർത്തിക്കാനും കഴിയും. നിർണായകമായ ചോദ്യം കൃതി എന്താണ് പറയുന്നത് എന്നതല്ല, അത് വായിക്കുന്നയാളെ എങ്ങനെ വായിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ്.
അതുകൊണ്ട് സാഹിത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ബൗദ്ധിക ഉത്തരവാദിത്തം ശരിയായ ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതല്ല. വായിക്കുന്നയാളുടെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യം വികസിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഭാവുകത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ്. ഒരു സാഹിത്യകൃതി പുതിയ അനുഭവങ്ങൾ നൽകുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ബൗദ്ധികമാകുന്നില്ല; ആ അനുഭവങ്ങളെ പുതിയ ചോദ്യങ്ങളിലേക്കും പുതിയ വ്യാഖ്യാനങ്ങളിലേക്കും പുതിയ വിധിനിർണയങ്ങളിലേക്കും നയിക്കുമ്പോഴാണ് അത് ബൗദ്ധികമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ഒരു സാഹിത്യകൃതിയെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ ചോദിക്കേണ്ട ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യം അത് എന്താണ് പറയുന്നത് എന്നതിൽ ഒതുക്കേണ്ടതില്ല. അത് വായിക്കുന്നയാളുടെ ബൗദ്ധിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ വികസിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ്. ഈ ചോദ്യത്തെ സാഹിത്യഭാവുകത്വത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാതെ ബൗദ്ധികവിരുദ്ധതയെ മനസ്സിലാക്കാനും അതിനെ പ്രതിരോധിക്കാനും കഴിയില്ല.
___
(തിബാഖ് ജേണലിൽ ആദ്യം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു)